یاس سپیدوش

نقش اسانس های گیاهی در صنعت

نقش اسانس های گیاهی در صنعت

 تاريخچه استفاده از اسانس ها

استفاده از عصاره، اسانس ها و مواد خوشبو كننده فرآوري شده از گياهان در زمان هاي بسيار دور براي حفظ سلامتي و تقويت جسماني و روحي رايج بوده است.
 

مصریها از آنها تحت عنوان حمام های آروماتیک یا همان عطر استفاده می کردند.هومر در مورد مصر اینگونه می گوید: زمین حاصل خیزی که به میزان فراوانی دارو تولید می کند تعدادی از اینها درمانی هستند و بقیه عطر می باشند. یکی از شیمیدانان برجسته به نام زوزیم اهل بتائید خاطر نشان می کند که تقطیر خشک در معابد تحت مراقبت خدا صورت می گیرد. نوشته هایی را به دست آمده که نشان می دهند مصریها 40 قرن قبل از میلاد می دانستند که چگونه اسانس های مخروط داران را از طریق تقطیر تهیه کنند. فرعون ها از اسانس ها برای مومیایی کردن استفاده می کردند. بعد از خارج نمودن احشاء مومیاگران شکم جسد را از دارچین و عطر های دیگر پر می کردند. بعد از خیساندن در کربنات دو سود طبیعی به مدت 70 روز جسد را می شستند و آن را توسط باندی که مجهز به یک چسب مخصوص بود، می پوشاندند. این تکنیک باعث می شد که اجساد برای حداقل 3000 سال حفظ شوند. ( زمان لازم برای انتقال روح از یک جسم به جسم دیگر) موزه ها موثر بودن روش مومیایی را برایمان بیان می کنند. رومیها و یونانیها از اسانسها برای معطر کردن حمامهایشان استفاده می کردند. زمان وقوع اپیدمی بزرگ طاعون در آتن، بقراط برای غلبه بر طاعون در تمام خیابان های شهر کوزه هایی را قرار داد که در آنها بخور آروماتیک (عطر) سوخته می شد. بعد از سقوط رم، سکوت طولانی باعث فراموش شدن اسانس ها شد. در خاورمیانه حدود قرن 13 بود که بخاطر کارهای جابربن حیان، عربها بار دیگر تقطیر را کشف کردند. در همین دوران در فرانسه، اربابان و سروران از حمام های آروماتیک استفاده می کردند.

درسال 1290 پایتخت فرانسه، دارای سی حمام عمومی بود. در همین دوران است که داروسازی باعث بسط تقطیر اسانس ها شد که به آن جوهر می گفتند. در سال 1350 ژان دولاروکتی شهرت زیادی را با کتابش به نام فواید و خصوصیات جوهر بدست آورد. در زمان پادشاهی لویی 14 تمیز نبودن رایج بود. پولدار و سروران آنقدر عطر استفاده می کردند تا بوی بدنشان را مخفی سازند. در همین هنگام پادشاه در اواخر سلطنتش استعمال عطر را ممنوع اعلام کرد. در این زمان اسانس حدود شصت گیاه استخراج می کردند. به مخلوط تعدادی از این اسانس ها نام یکی از سروران را می دادند. ( نظیر عطر مارشال و ...) قرن 16 هم دوران عظمت حمام های آروماتیک است. در این زمان است که صنعت عطر در گراسس به دنیا می آید. در قرن 17 نزدیک به تمام گیاهان اروپا و خاورمیانه تقطیر شدند. در قرن 18 اولین کنترلها برای آشکار ساختن تقلب ها شروع شدند.

دیمتری در سال 1775 دستگاهی را طراحی می کند که به وسیله ی آن می توان گیاهان را به کمک بخار تقطیر کرد. در نیمه ی دوم قرن 19 اولین آزمایشهای شیمیایی و تولید آغاز می شود. سال 1837 حاوی شرح کامل 44 اسانس بود. امروزه استفاده از اسانس و گیاهان دارویی در بین مردم روز به روز رایج تر می شود. با توجه به اینکه عوارض ثانویه مولکول های سینتیک در نزد همگان آشکار است.

در ايران باستان علاوه بر موارد گفته شده در همه اين تمدن ها ، انواع مواد معطر در مراسم آئيني – مذهبي – در مساجد امامزاده ها و ... استفاده مي كردند.

گلاب گيرd از گل سرخ از دير باز در تمدن ايرانی جای دارد. از گلاب در مصارف خانگی ، لوازم آرايشی و بهداشتی، نيز استفاده می شده است.

در طب سنتی ايران اسانس نعنا، بيد مشك، زيره و ... كاربرد های زيادی در درمان بيماری ها به ويژه درمان بيماری های معده و بسياری موارد ديگر داشته است.

طبقه بندی اسانس ها

1- اسانس های طبيعي :

فرآورده هايی هستند كه از مواد خام گياهی با يكي از روش های استخراج( تقطير، فشردن و استخراج با حلال)بدست می آيند.

2- اسانس های شبه به طبيعي :

فرآورده های هستند كه از تركيب مواد اوليه معطر به وجود می آيند و از نظر بو شبيه اسانس های طبيعی می باشند.

3- اسانس های مصنوعی:

فرآورده هايی هستند كه به طور تجاری از مواد شيميايی آلی شبيه اسانس های طبيعی تهيه می گردند و بويی شبيه اسانس های طبيعی دارند.

روش های استخراج اسانس ها

به طور معمول مواد روغني فرار از اندام هاي مختلف گياه مانند گل، جوانه، ميوه، برگ، بذرو غيره استخراج مي گردد.

روش های تقطیر[4]

1. تقطیر با آب

2. تقطیر با بخار

3. پرکولاسیون

4. تقطیر جزء به جزء

5. تقطیر مجدد

روش های فشردن[5]

1. روش اسفنجی

2. روش Eculle a Piquer

روش استخراج با حلال[6]

روش استخراج با دی اکسید کربن[7]

در كميت و كيفيت اسانس استخراج شده عوامل مختلفي مانند : زمان برداشت محصول، نحوه جمع آوري، طريقه خشك كردن و بسته بندي و نگهداري مؤثر مي باشد.

نكاتي كه در حين استخراج اسانس ها بايد رعايت گردد:

1- براي بدست آوردن حداكثر مقدار اسانس از يك گياه كه اسانس از اندام هاي مختلف به جزء گل گرفته مي شود بايد گياه را حتما قبل از گل دادن چيد. زيرا در اين زمان گياه حداكثر اسانس خود را داراست و بعد از گل دادن حدود 70 درصد اسانس خود را از دست مي دهد.

2- از گيا هاني كه براي پرورش آنها از موادشيميايي استفاده نشده است اسانس استخراج گردد . تا در اسانس مواد شيميايي و راديو اكتيو وجود نداشته باشد.

3- اكثر اسانس ها بعداز دوبار تقطير شدن، قابليت بي رنگ شدن را دارند؛ البته اسانس بابونه يك استثناء مي باشد و رنگ آبي دارد.

كاربرد اسانس ها

اسانس ها به دليل معطر بودن و داشتن طعم هاي مشخص و مختلف در صنايع غذايي، عطر سازي و لوازم آرايشي، داروسازي و به طور كلي در صنايعي كه محصولات معطر و يا داراي طعم خاص توليد مي كنند مورد مصرف قرار مي گيرند.

كاربرد در داروساز ي و پزشكي

اسانس ها در فرآورده هاي دارويي مختلف مانند شربت، كرم، پماد و لوسيون به كار مي روند. و يكي از اشكال مصرف عمده اين مواد به صورت بخور مي باشد.

كاربرد در صنعت

از اسانس ها در صنايعی هم چون :

· تهيه حشره كش ها
· تهيه آدامس های معطر
· در صنعت صابون سازی
· تهيه خمير دندان و لوازم آرايشی و بهداشتی
· عطر سازی
· فراورده های خوراكی
و بسياری موارد ديگر استفاده می گردد.

بازگشت


یاس سپیدوش